Валюталар курсу:
USD 77,11
EUR 86,61
KZT 0,190
RUB 1,093
(0312) 66-49-60, (0312) 62-53-79 office@gf.kg
  • Кыргызча
  • Русский
  • English
  • Select Page

    “Гарантиялык фонд” ААК – ишкерлердин ишенимдүү өнөктөшү

    ЭКСПЕРТТИН ПИКИРИ.

    АБДЫБАЛЫ тегин Суеркул, Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген экономисти

    шартында кайсы бир идеяны реалдуу турмуштун шарттарына туура келе тургандай иштеп чыгып, рыноктун жана коомдук турмуштун талаптарын шайкеш келтирип, алардын негизинде элге дагы, ишкерликке дагы алгылыктуу механизмди иштеп чыгуу өтө эле оор маселелерден. Ал эми аны мамлекеттик деңгээлде мыйзамдарда тиешелүү жоболорун кабыл алдырып, кабыл алынган жоболордун негизинде керектүү институттарды түзүп, ал үчүн Президентти, Премьер-министрди, өкмөт мүчөлөрүн, алардын ичинде айрыкча финансы министрлигин ишендирүү, мамлекеттин бюджетинен керектүү суммадагы каражаттарды бөлдүрүп, эффективдүү колдонуу менен, биринчи эле жылында пайда менен жылын аяктоо Кыргызстандын шартындагы өтө сейрек кездешүүсү окуялар.

    Аларга кошумча Кыргызстандын донорлордон көзкарандылыгын эске алганда, тиешелүү донорлор менен тыгыз иштешип, алардан дагы кошумча каражаттарды тартуу менен бүтүндөй финансы системасында жаңы багытты, өзүнчө эле, азырынча анчейин баалана элек, бир жок инфраструктураны иштетип кетүү өтө зор ийгиликтердин бири. Азыркы турмушубуздагы оош-кыйыштардын көптүгүнөн улам, элибизде мамлекеттик түзүмдөр жөнүндө сөз болгондо “ээ баягысы, баягы да” дегендей айла жоктон кейигендей көз караштын шартында, бүтүндөй бир жаңы системанын ийгиликтүү иштеп кетиши биз үчүн, эл үчүн чоң жаңылык.

    Биз бүгүн финансы системасындагы ошондой чоң жаңылыктын бири жөнүндө сөз кылмакчыбыз. Ал гарантия берүү системасы жөнүндө. 20-25 жыл илгери идея катары жаралып, бирок эч бир мамлекеттик кызмат адамдары же министрлер тарабынан колдоо таппай туруп калган кепилдик системасын өнүктүрүү, акыры келип ошондой демилгечисине, жигердүү дем берүүчүсүнө, аягында ал кишини лидер деп таанууга алып келди турмушта. Бул киши жашоодо өзүн өтө жупуну алып жүргөн, көздөгөн максатына жетүүдө кыргыз айткандай “арканды алыс ыргыткан” кыргыздын белгилүү жигиттеринин бири Абакиров Малик-Айдар Барктабасович.

    Банкчылык ишкерлигинде өтө маанилүү ишкерликке керектүү нерсе – бул банктар берип жаткан насыялардын жеткиликтүүлүгү. Насыянын негизги төркүнү андагы эки тараптын бири-бирине болгон ишенимине негизделет. Банктардын насыя алуучуларга болгон ишеними жетишпей калганда банктар кошумча кепилдик берүүчү жолдорду колдонушат. Ошонун негизи катары күрөө мүлкүн кошумча камсыздоо катары коюудан турат. Тилекке каршы баардык эле насыя алуучулардын тиешелүү деңгээлдеги күрөөсү боло бербейт. Ошондон карыз алуучулар дайыма запкы тартып келет. Мына ошондой учурларда жардамга келүүчүлөр булар кошумча кепилдик, гарантия берүүчүлөр.

    Ишкердин кепилдик бере ала турган тарабы болбой калганда, демейде андай ишкер идеясы канчалык укмуш болсо да, бизнес-планында баарысы далилденип турса да, банктын андай ишкерге насыя берүүсү күмөн болот жана өтө сейрек учурларда гана банктар насыя беришет. Ал эми Кыргызстандын шарттарында, мындай учурларга насыя берүүлөр жокко эсе. Мына ушул кемтикти толуктоо үчүн мамлекеттик гарантия берүү системасын башынан аягына чейин иштеп чыгып, турмушта

    Ойлогон тилек ишке ашып, 2016-жылы тиешелүү мыйзамы бекитилип, андан бери алгылыктуу гарантиялык системасын турмушта ишке ашыруу менен жигердүү иштеп жаткан Кыргызстандын гарантия берүү системасы Борбор Азия регионунда алгылыктуу тажрыйба катары дүйнөдө тааныла баштады. Аз убакыттын ичинде миңдеген насыяга муктаж тараптарга жол ачып, колдоо көрсөтүп, кепилдиги болбосо, ишкерлигин уланта албай тургандарга жандоочу, колдоочу болуп кызмат кылганы, кыргыздын “жандоочу кийик аттырат” деген макалына толук туура келип жатат. Бир жагынан банктарга жандоочу болуп, алардагы насыя алуучуларга болгон ишенимдерин арттырып жатса, экинчи жагынан насыя алуучуларга жандоочу болуп, аларга банктардын насыяларына жол ачып берип жатканы ишенимдүүлүктү бүтүндөй экономикада орношуна жана жайылтышына түрткү болууда.
    колдонуп, алынган тажрыйбанын негизинде биринчиден донорлорду көндүрүп, алар аркылуу муниципалдык деңгээлде гарантия берүү системасын жайылтып, андан кийин өкмөттүк деңгээлде тиешелүү министрликтердин, органдардын макулдугуна жетишип, донорлордун жардамы менен дүйнөлүк алдыңкы ыкмаларга жана тажрыйбага негизделген системаны мыйзам түрүндө кабыл алдырууга түздөн-түз катышып ишке ашырган Абакиров Маликтин таза эмгеги десек болот.

    Бир караганда негизги эместей туюлган менен, чындыгында ишенимди арттыруучу системанын өзөгүн түптөп жатканы бүтүндөй экономика үчүн маанилүү. Айыл-чарба өндүрүшүн жана майда-барат продукцияларды өндүрүүчүлөрдөн башталса да, бара-бара башка секторлорга жайылтылып, айрыкча экспортерлорду колдоо жагына ыкташы бул системанын ички эле экономика эмес, сырткы рынокторго жол ачуу жагындагы келечегин арттырып жатат. Бул жаатта коммерциялык банктар эле эмес, мамлекеттик министрликтер жана Улуттук банк дагы бул багыттагы аракеттерди колдойт деген үмүттөбүз. Экономикадагы өндүрүүчүлөрдү, алардын ичинде айрыкча экспортерлорду колдоо Улуттук банктын бирден бир келечек стратегиялык багыты болуп калаарына ишенебиз, ага ылайык акча саясатынын механизмдери дагы күчөтүлүп, гарантиялык системасын колдоо колго алынат деген ишенимдебиз.

    Бул жааттагы иштерине жигердүүлүктү тиленип, “Гарантиялык фонд” ААКтын жана гарантиялык системасына катышкан баардык банктардын жана институттардын аракеттерине ишеним артуу менен ийгилик каалайбыз.